دو کتاب در یک نگاه
زنده یاد مهندس بازرگان حدود نیم قرن پیش می نویسد:
"خیلی
از درس خوانده ها تقصیر نابسامانی ها و عقب افتادگی ها را به گردن امثال
اسکندر، اعراب، چنگیز، تیمور و بالاخره سیاست خارجی و استعمار قرن اخیر که
تماما از خارج وارد شده است، می اندازند. در قدیم نیز پای قسمت و تقدیر یا
فلک غدار را پیش می کشیدند. در حالی که حوادث و عوامل خارجی چه آسمانی و
چه انسانی اولا برای همه ملت های دنیا بوده و هست، و ثانیا با قبول این که
موثر است، تازه یک طرف قضیه را تشکیل می دهد، طرف دیگر قضیه از تقابل و
ترکیب یا عکس العمل آن با طرف اول که سرنوشت شخص یا ملت را تعیین می نماید،
خود مردم اند..."
(سازگاری ایرانی،ص235)